Przejdź do treści
Wróć do poradnika

Wynajem dla właścicieli

Umowa najmu okazjonalnego - jak ją sporządzić i co musi zawierać

Zaktualizowano 9.11.20267 min czytania

Uwaga: ten poradnik dotyczy zagadnień prawnych lub podatkowych i ma charakter wyłącznie ogólny. Przepisy, stawki i terminy się zmieniają - przed podjęciem decyzji sprawdź aktualny stan prawny i skonsultuj się z notariuszem, prawnikiem lub doradcą podatkowym.

Na czym polega najem okazjonalny

Najem okazjonalny to szczególna odmiana umowy najmu lokalu mieszkalnego uregulowana w ustawie o ochronie praw lokatorów. Jej cel to ułatwienie wynajmującemu odzyskania lokalu po zakończeniu umowy - najemca składa zawczasu oświadczenia, dzięki którym właściciel nie musi prowadzić długiego procesu o eksmisję i może szybciej uzyskać tytuł wykonawczy.

To rozwiązanie dla właścicieli, którzy wynajmują prywatnie i chcą się zabezpieczyć, ale ma swoje wymagania. Jeśli którejś z formalności zabraknie, umowa nie wywołuje skutków najmu okazjonalnego i traktuje się ją jak zwykły najem. Poniższy opis jest uproszczony, a przepisy się zmieniają - sprawdź aktualne brzmienie ustawy lub skonsultuj się z notariuszem.

Dla kogo to rozwiązanie ma sens

Najem okazjonalny jest przeznaczony dla właścicieli, którzy wynajmują lokal jako osoby fizyczne, nie w ramach działalności gospodarczej. Sprawdza się, gdy zależy Ci na przewidywalności zakończenia najmu - na przykład wynajmujesz mieszkanie na rok, bo potem planujesz do niego wrócić lub je sprzedać. Przy długim, stabilnym najmie z zaufanym najemcą dodatkowe formalności bywają mniej uzasadnione.

Z perspektywy najemcy to wymaganie dodatkowego wysiłku: wizyta u notariusza, koszty aktu i konieczność wskazania adresu, pod którym może zamieszkać po wyprowadzce. Dlatego warto jasno opisać taką formę w ogłoszeniu.

Wymagane elementy umowy

Umowa musi być zawarta na piśmie na czas oznaczony - maksymalnie 10 lat (sprawdź aktualne przepisy). Do umowy dołączasz dokumenty od najemcy, bez których zabezpieczenie nie zadziała.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Najemca składa w formie aktu notarialnego oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji obowiązku opróżnienia i wydania lokalu. W oświadczeniu powinien wskazać termin, w którym wynajmujący ma prawo wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności - zgodnie z ustawą nie dłuższy niż wskazany w przepisach okres po wygaśnięciu umowy.

Wskazanie lokalu zastępczego

Najemca wskazuje adres lokalu, w którym będzie mógł zamieszkać po opróżnieniu wynajmowanego mieszkania, wraz z oświadczeniem właściciela tego innego lokalu, że wyraża zgodę na zamieszkanie najemcy i osób z nim zamieszkujących.

Pisemna umowa z załącznikami

Zwyczajowo dołącza się też protokół zdawczo-odbiorczy, wykaz wyposażenia oraz zasady rozliczania mediów. Dzięki temu strony łatwo ustalą stan lokalu przy zwrocie. Załączniki nie są konstytutywne dla najmu okazjonalnego, ale ograniczają spory o kaucję i zniszczenia.

Zgłoszenie do urzędu skarbowego

Wynajmujący ma obowiązek w ciągu 14 dni od zawarcia umowy zgłosić fakt jej zawarcia naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu dla jego miejsca zamieszkania (sprawdź aktualny termin i sposób zgłoszenia). Zgłoszenie jest warunkiem skuteczności zabezpieczeń najmu okazjonalnego. Dodatkowo przy takim najmie wynajmujący musi mieć świadomość obowiązków podatkowych: dochody z najmu prywatnego rozlicza się na ogólnych zasadach lub ryczałtem - sprawdź aktualne stawki i zasady wyboru formy opodatkowania.

Kaucja i opłaty

Ustawa dopuszcza pobranie kaucji zabezpieczającej, której wysokość ograniczają przepisy - nie może przekraczać wielokrotności miesięcznego czynszu określonej w ustawie (sprawdź aktualny limit). Po zakończeniu najmu kaucja podlega zwrotowi, po potrąceniu uzasadnionych należności, w terminie przewidzianym w umowie lub przepisach. Szczegóły znajdziesz w osobnym poradniku o kaucji.

Pamiętaj, że oświadczenie notarialne najemcy wiąże się z kosztami, które zwyczajowo ponosi najemca; warto ustalić to w umowie.

Krok po kroku: lista kontrolna wynajmującego

Po pierwsze, ustal z najemcą, że to będzie najem okazjonalny, zanim zaczniecie spisywać umowę. Po drugie, najemca idzie do notariusza i składa oświadczenie o poddaniu się egzekucji, a także przygotowuje wskazanie lokalu zastępczego z oświadczeniem jego właściciela. Po trzecie, podpisujecie pisemną umowę na czas oznaczony z załącznikami. Po czwarte, spisujecie protokół zdawczo-odbiorczy. Po piąte, w terminie zgłaszasz umowę do urzędu skarbowego i zachowujesz potwierdzenie.

Przykład (poglądowy): umowa na 12 miesięcy, najemca przedkłada oświadczenie notarialne ze wskazaniem, że wynajmujący może wystąpić o klauzulę wykonalności w określonym okresie po wygaśnięciu umowy. Dlatego, gdy wynajmujący chce odzyskać lokal, musi pilnować terminów - przeoczenie okresu z oświadczenia osłabia całe zabezpieczenie.

Najczęstsze błędy

Zgłoszenie do urzędu po terminie lub w niewłaściwym urzędzie, brak zgody właściciela lokalu zastępczego, zbyt dawne oświadczenie notarialne (jest ono ważne określony czas) oraz zawarcie umowy bezterminowej. Każda z tych pomyłek może pozbawić Cię zabezpieczenia. Najbezpieczniej przejść przez formalności z notariuszem i korzystać ze sprawdzonego wzoru umowy.

Najem okazjonalny z perspektywy najemcy

Jeśli jesteś najemcą i właściciel proponuje najem okazjonalny, przeczytaj oświadczenia, które masz złożyć. Oświadczenie o poddaniu się egzekucji oznacza, że po wygaśnięciu umowy właściciel będzie mógł uzyskać tytuł do przymusowego opróżnienia lokalu w uproszczonej procedurze. Dlatego warto upewnić się, że umowa ma jasno określony termin i że rozumiesz, od kiedy i w jakich okolicznościach właściciel może z tego skorzystać.

Zapytaj, kto pokrywa koszt aktu notarialnego, oraz o możliwość zawarcia dalszej umowy po jej zakończeniu. Wskazanie lokalu zastępczego wymaga zgody osoby trzeciej, a to bywa trudne dla osób, które przeprowadzają się z innego miasta - w takim przypadku porozmawiaj z wynajmującym o możliwych rozwiązaniach i sprawdź, jakie dokumenty przepisy dopuszczają.

Przykład: oś czasu najmu okazjonalnego

Przykład (poglądowy): w styczniu strony ustalają, że wynajem potrwa dwanaście miesięcy. W drugiej połowie stycznia najemca składa oświadczenie u notariusza i uzyskuje zgodę właściciela lokalu zastępczego. Na początku lutego strony podpisują pisemną umowę i protokół zdawczo-odbiorczy. W ciągu terminu ustawowego od zawarcia umowy wynajmujący zgłasza ją do urzędu skarbowego i zachowuje potwierdzenie. Po roku umowa wygasa; jeśli najemca nie opuści lokalu, wynajmujący w terminie wskazanym w oświadczeniu może wnioskować o klauzulę wykonalności.

Taki harmonogram pokazuje, że wszystkie dokumenty muszą być gotowe, zanim najemca wprowadzi się do mieszkania. Częsty błąd to wydanie kluczy przed kompletem formalności i próba uzupełnienia ich później. Wtedy zabezpieczenie bywa nieskuteczne, a właściciel zostaje z umową bez ochrony, której oczekiwał.

Zakończenie najmu i odzyskanie lokalu

Po wygaśnięciu umowy najemca powinien opuścić lokal i oddać klucze. Jeśli to zrobi, strony spisują protokół zdawczo-odbiorczy, porównują stan z początkowym i rozliczają kaucję oraz media. Jeżeli najemca nie wyprowadza się dobrowolnie, wynajmujący może skorzystać z oświadczenia o poddaniu się egzekucji: wnioskuje do sądu o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, a następnie kieruje sprawę do komornika.

Pamiętaj, że przepisy chronią lokatorów, w tym w zakresie eksmisji do lokalu socjalnego w niektórych sytuacjach, i że procedura wymaga zachowania terminów. Nie próbuj odzyskać lokalu samodzielnie, na przykład wymieniając zamki - takie działania mogą być uznane za bezprawne i narazić Cię na odpowiedzialność. Dochodź swoich praw wyłącznie drogą przewidzianą w przepisach.

Czy najem okazjonalny jest dla każdego

Dla wynajmującego to zwykle dobry wybór przy prywatnym najmie mieszkania, ale najemcy mogą się wahać, bo wiąże się z koniecznością wizyty u notariusza i wskazania lokalu zastępczego. W ogłoszeniu warto więc jasno napisać, jaka forma umowy jest oferowana, żeby uniknąć rozmów z osobami, które jej nie zaakceptują.

Najczęstsze pytania

Czym najem okazjonalny różni się od zwykłego?

Przy najmie okazjonalnym najemca składa zawczasu oświadczenia (m.in. notarialne o poddaniu się egzekucji i wskazanie lokalu zastępczego), co ułatwia właścicielowi odzyskanie mieszkania po wygaśnięciu umowy. Brak któregoś z wymogów powoduje, że umowa nie ma skutków najmu okazjonalnego.

Na jak długo można zawrzeć umowę najmu okazjonalnego?

Umowa jest zawierana na czas oznaczony, który według przepisów nie może przekraczać dziesięciu lat. Zawsze sprawdź aktualne brzmienie ustawy o ochronie praw lokatorów.

Czy najem okazjonalny trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Tak, wynajmujący zgłasza zawarcie umowy właściwemu urzędowi skarbowemu w terminie wskazanym w przepisach (zwykle 14 dni). Brak zgłoszenia może pozbawić zabezpieczenia.

Kto płaci za akt notarialny najemcy?

Zwyczajowo koszt oświadczenia notarialnego ponosi najemca, ale strony mogą ustalić to inaczej. Zapisz to w umowie, żeby uniknąć sporu.

Artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej — przed decyzją sprawdź aktualny stan prawny lub skonsultuj się z notariuszem/doradcą.

Przejdź od teorii do ofert